مبحث سوم مقررات ملی ساختمان با عنوان “حفاظت ساختمانها در مقابل حریق“، سومین کتاب از مباحث 23گانه مقررات ملی است. در این مبحث، کلیات آشنایی با حفاظت ساختمانها در برابر حریق را مورد بحث قرار داده است.
آخرین ویرایش مبحث سوم مقررات ملی ساختمان
آخرین ویرایش این مبحث در سال ۱۳۹۵ بوده است و بعد از آن نیز دیگر تغییری ایجاد نشده.
مقدمه ويرايش سوم (1395 )
محافظت ساختمان ها در برابر آتش سوزي از ابعاد ايمني جاني، مالي و منافع ملـي از ضـروري تـرين نيازها و الزامات در طرح و اجراي سـاختمان هـا اسـت. علـوم و مهندسـي ايمنـي در برابـر آتـش از موضوعات مهمي محسوب ميشود كه در دهه هاي اخير در دنيا بسيار مورد توجه قرار گرفته اسـت. دانش فني و فناوري هاي ايمني در برابر آتش در دنيا به سرعت در حال رشد است. اين موضوع فقط به ساختمان هاي متعارف محدود نمي شود و زمينه هاي متعدد ديگر در كشـور ماننـد سيسـتم هـاي حمل و نقل و سازه هاي خاص همگي نيازمند تحقيقات و فناوري هاي ايمني در برابر آتش هسـتند.
علاوه برآن با توجه به نيازهاي متعدد در صنعت ساختمان كشور و رويكرد به سـمت اهـدافي نظيـر سبك سازي، مقاوم سازي، عايق كاري حرارتي و كاربرد مواد پليمري و كامپوزيت ها در ساختمان كـه باعث افزايش خطرپذيري حريق شده، از مراكز تحقيقاتي انتظار ميرود راه حل هـاي كـاربردي بـراي ايمني اين محصولات در برابر آتش ارائه نمايند. از جمله تهيه مقررات، استانداردها، دستورالعمل ها و آيين نامه هاي تخصصي براي تأمين سطح مناسب ايمنـي در برابـر آتـش در سـاختمان هـا و تـرويج فناوري هاي محافظت در برابر آتش ضروري است.
به اين موضوع بايد گرايش هاي جديـد مقـررات و استانداردها در دنيا به سمت الزامات پايه عملكردي و راه حل هـاي مهندسـي را اضـافه كـرد كـه در سال هاي اخير حوزه هاي جديد و تخصصي را در تحقيقات مهندسي آتش گشوده اسـت و در كشـور ما نيز بايد در آينده نزديك مورد توجه جدي تري قرار گيرد.
آزمايش آتش استاندارد: آزمايش يا آزمايش هاي استاندارد ويژه براي تعيـين مقاومـت و رفتـار مصالح،فرآورده ها، اعضاء و اجزاي ساختماني در برابر آتش سوزي. آزمايش هاي آتش عمدتاً شامل دو گروه اصلي “واكنش در برابر آتش” و “مقاومت در برابر آتش” مي شود.
تأييد شده، تصويب شده: تأييد و تصويب مصالح، لوازم و تأسيسات ساختماني، يعنـي تأييـد و تصــويب آنهــا توســط مرجــع قــانوني صــدور گواهينامــه فنــي (مركــز تحقيقــات راه، مســكن و شهرسازي)واستاندارد (سازمان ملي استاندارد)كه مطابق ضوابط، استانداردها و مقررات اين مبحـث، با آزمايش و ساير ارزيابي هاي لازم صورت ميگيرد.
درجه بندي شده از نظر مقاومت در برابر آتش، عنصر ساختماني: يك عنصر سـاختماني (مانند ديوار، سقف يا غيره) كه مطابق با اين مبحث، بايد داراي يك مقدار الزامي مقاومـت در برابـر آتش باشد و براي اين منظور داراي نتايج آزمون يا گواهينامه معتبر مي باشد.
ديوار جداكننده آتش: ديوار جداكننده اي كه براي جلوگيري از گسـترش آتـش سـوزي از يـك طرف به طرف ديگر ديوار طراحي و بازشوهاي آن در برابر آتـش محافظـت شـده اسـت.
ديوار خارجي: ديوار باربر يا غيرباربر كه به عنوان ديوار محصور كننده ساختمان استفاده مي شود.
ديوار كتيبه: بخشي از ديوار خارجي ساختمان كه پايين يا بالاي پنجره (يا بازشو) واقع ميشود.
ديوار مشترك: ديواري كه در مرز مالكيت دو ساختمان براي بهرهگيري مشترك ساخته ميشود.
مانع آتش: يك عنصر ساختماني افقي (مانند سقف) يا قائم (مانند ديوار) با درجه بنـدي مقاومـت در برابر آتش كه براي جلوگيري از گسترش آتش سوزي طراحي شده و داراي بازشوهـاي محافظـت شده در برابر آتش است.
مانع دود: يك پوسته پيوسته قائم يا افقي، مانند ديوار يا سقف كه براي محدود كردن حركت دود طراحي و ساخته شده است.
3-4-1-3 جلوگيري از گسترش داخلي و خارجي آتش سوزي
براي جلوگيري از گسترش آتش سوزي در داخل ساختمان لازم است تا نازك كـاري هـاي داخلـي از مشخصات قابل قبول در برابر آتش برخوردار بوده و بـه عـلاوه اجـزاي سـاختمان (نظيـر ديوارهـا و سقفها) مانع از گسترش آتش سوزي به فضاهاي مجاور شود. منظـور از نـازك كـاري هـاي داخلـي، مصالح نازك كاري روي هرگونه جدار جداكننده، ديوار، سقف يا ديگر ساختارهاي داخلي است.
2-3-4-1-3 گسترش داخلي حريق (ساختاري)
2-2-3-4-1-3 ديوار بين واحدهاي مستقل بايد چنان طراحي و ساخته شود كه در برابر گسترش آتش سوزي از يك واحد به واحدهاي مجاور در حد معقول و مناسب مقاومت نمايد.
11-2-6-3 دوربندي راه هاي خروج قائم
هر راه خروج قائم كه طبقات يك بنا را به هم مربوط كند، بايد به نحوي دوربندي و محافظت شود كه از گسترش شعله هاي آتش، دود و ساير محصولات ناشي از حريق از طبقـه اي بـه طبقـه ديگـر، مطابق الزامات اين مبحث، جلوگيري گردد.
3-3-3-6-3 دوربندهاي الزامي خروج
راه پله هاي داخلي خروج و شيبراه هاي داخلي خروج بايد با موانع حريق دوربندي شوند. دوربندهاي خروج قائم، كه چهار طبقه يا بيشتر را بالاتر از تراز زمين به يكديگر مرتبط ميسازند و راه پله هـا در تصرف هاي مخاطره آميز، بايد با ساختارهاي غير قابل سوختن داراي حداقل دو سـاعت مقاومـت در برابر آتش باشند. دوربندهاي خروج قائم كه كمتر از چهار طبقه روي تراز زمين را به يكديگر مرتبط ميكنند، بايد داراي حداقل يك ساعت مقاومت در برابر آتش باشند. نيم طبقـه هـا در ايـن محاسـبه منظور نميشود. دوربند خروج نبايد، به جز راه خـروج، بـراي هـيچ هـدف ديگـري اسـتفاده شـود.
آشنایی با مبحث سوم مقررات ملی ساختمان
وجود تاسیسات برقی و مکانیکی در اکثر ساختمان های امروزی، به کار بردن مصالح قابل اشتعال، گسترش شبکه های انرژی همچون برق و گاز و استفاده از تجهیزات گوناگون باعث شده تا شاهد رشد چشمگیر احتمال آتش سوزی در ساختمان ها باشیم و به همین سبب عنایت به موضوع حفاظت ساختمان ها در برابر آتش سوزی، امری الزامی و اجتناب ناپذیر شده است.
نکات مهم مبحث سوم حفاظت ساختمان در مقابل حریق
مبحث سوم مقررات ملی ساختمان با عنوان «حفاظت ساختمانها در مقابل حریق»، شامل الزامات و دستورالعملهایی برای طراحی، ساخت و بهرهبرداری ساختمانها به منظور کاهش خطرات ناشی از حریق و افزایش ایمنی ساکنان و کاربران است. نکات کلیدی این مبحث عبارتاند از:
۱. اهداف اصلی مبحث سوم
حفاظت از جان انسانها:
اطمینان از ایمنی ساکنان، کاربران و نیروهای امدادی در برابر خطرات حریق.
کاهش خسارتهای مالی:
کاهش تخریب ساختمان و تجهیزات در اثر حریق.
حفاظت از عملکرد ساختمان:
تضمین عملکرد بخشهای حیاتی ساختمان در زمان وقوع آتشسوزی.
ایجاد شرایط ایمن برای تخلیه اضطراری:
تسهیل خروج افراد از ساختمان در زمان حریق.
۲. الزامات عمومی طراحی ساختمان
- استفاده از مصالح مقاوم در برابر حریق برای بخشهای مختلف ساختمان (سازه، دیوارها، سقفها و کفها).
- طراحی مسیرهای دسترسی ایمن برای نیروهای امدادی و آتشنشانی.
- تقسیمبندی حریق: ایجاد بخشهای جداگانه در ساختمان برای جلوگیری از گسترش آتش (مانند دیوارهای ضدحریق و درهای مقاوم در برابر حریق).
- سیستمهای تهویه و دودبَر: طراحی و نصب سیستمهایی برای کنترل و تخلیه دود و حرارت.
3. دستهبندی ساختمانها بر اساس خطر حریق
مبحث سوم، ساختمانها را بر اساس نوع کاربری و خطر حریق به دستههای مختلف تقسیم میکند، مانند:
ساختمانهای مسکونی:
آپارتمانها و برجها.
ساختمانهای عمومی:
مدارس، بیمارستانها و مراکز تجاری.
ساختمانهای صنعتی:
کارخانجات و انبارها.
لازم به توضیح است الزامات ایمنی و سیستمهای حفاظتی برای هر دسته ممکن است متفاوت باشد.
تعاریف ارائه شده در مبحث سوم
۱-۲-۸-۳ دیوار نامتقارن
دیوارها و تیغههای داخلی که دارای ساختاری نامتقارن بوده و مصالح یا جزئیات به کار رفته در دو طرف آنها با یکدیگر متفاوت باشد، باید از هر دو طرف مورد آزمایش مقاومت در برابر آتش قرار گیرند و کمترین درجه به دست آمده از آزمون به عنوان درجه مقاومت در برابر آتش برای آن دیوار در نظر گرفته شود. چنانچه وجه ضعیفتر در برابر آتش از قبل مشخص بوده و این موضوع مورد تأیید مرجع ذیصلاح علمی باشد، نیازی به آزمون دیوار از وجه دیگر نیست.
۳-۸-۳ دیوارهای خارجی
۱-۳-۸-۳ کلیات
دیوارهای خارجی باید مطابق الزامات این بخش دارای درجه مقاومت در برابر آتش بوده و بازشوهای آنها در برابر آتش محافظت شده باشد.
۴-۳-۸-۳ مصالح
مصالح دیوارهای خارجی باید بر اساس الزامات ساختار ساختمان (فصل ۳-۳) از نوع مجاز باشد.
۵-۳-۸-۳ درجه بندی مقاومت در برابر آتش
دیوارهای خارجی ساختمان باید مطابق با جدول های ۳-۳-۱ و ۳-۳-۲ دارای درجه مقاومت در برابر آتش باشند. درجه بندی مقاومت در برابر آتش دیوارهای خارجی برای فواصل مجزاسازی حریق بزرگتر از 1.5 متر باید از طرف داخل آنها صورت گیرد (آزمون مقاومت در برابر آتش از طرف وجه داخلی روی آنها صورت گیرد). برای فواصل مجزاسازی حریق برابر یا کوچکتر از 1.5 متر، درجه بندی مقاومت در برابر آتش باید از هر دو طرف دیوار صورت گیرد.
سوالات رایج در مورد مبحث سوم
مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمانها در مقابل حریق) به دلیل اهمیت بالای آن در تأمین ایمنی، پرسشهای رایجی دارد. این سوالات معمولاً به نحوه اجرا، الزامات و تفسیر قوانین مرتبط هستند. در زیر برخی از رایجترین سوالات به همراه توضیح مختصر آورده شده است:
۱. آیا همه ساختمانها ملزم به رعایت مبحث ۳ هستند؟
بله، تمامی ساختمانها (مسکونی، تجاری، اداری، صنعتی و عمومی) موظف به رعایت الزامات مبحث ۳ هستند. الزامات ممکن است با توجه به نوع کاربری، ارتفاع ساختمان، تعداد ساکنان و سطح خطر حریق، متفاوت باشد.
2. ارتفاع ساختمان چه تأثیری بر الزامات مبحث ۳ دارد؟
- ساختمانهای بلندمرتبه (بیش از ۲۳ متر) به الزامات سختگیرانهتری نیاز دارند:
- سیستم اسپرینکلر الزامی است.
- نصب آسانسور ویژه آتشنشانی.
- راههای خروج اضافی.
راهکارهای دیوار مقاوم در برابر آتش
استفاده از مصالحی مانند بلوک سبک تک سامان هور که دارای خصوصیاتی همچون مقاومت بالا در برابر آتش هستند می توانند در تامین عایق آتش تاثیر گذار باشند.
استفاده از دیوار ضد آتش یکی از مهمترین اقدامات در افزایش ایمنی ساختمانهاست. این دیوارها معمولاً از موادی ساخته میشوند که دارای مقاومت بالا در برابر حرارت و شعلههای آتش هستند. مصالحی مانند بلوک سبک از جمله مصالح پرکاربرد در ساخت دیوار مقاوم در برابر آتش محسوب میشوند.
رعایت استانداردها و مقررات ملی در زمینه ایمنی حریق، تضمین کننده عملکرد بهینه دیوارها و حفاظت از ساختمان در برابر حریق در مواقع اضطراری است. شما می توانید نتایج ازمون های انجام شده توسط مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی را مشاهده کنید.
ویژگی های بلوک ضد آتش تک سامان هور
- ساختار پایه سیمانی
بلوک ضد اتش تک سامان هور بر پایه سیمان ساخته میشود و استفاده از سبکدانه های صنعتی و معدنی مقاوم در مقابل حریق باعث شده که بلوک تک سامان هور مقاومت ویژهای را در برابر حریق داشته باشد.
- کامپوزیتی بودن بلوکها
کامپوزیتی بودن بلوکها و هوای محبوس داخل دیوار باعث می شود که گرمای حریق به عمق دیوار نفوذ زیادی نکند
این سنگدانهها هیچگونه افزایش حجمی در برابر گرما و حریق ندارد و بلکه خود پومیس عایق بسیار مناسبی در برابر حریق می باشد.
دیوار ضد حریق چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای ایمنی آتشسوزی در ساختمانها دیواره های ضد آتش هستند. دیوار ضد آتش یک جزء جدایی ناپذیر از سیستم های جامع حفاظت در برابر آتش است که در ساختمان هایی که در آن زندگی می کنیم باید استفاده شود. این دیواره برای محافظت از ساکنان و به حداقل رساندن آسیب آتشسوزی طراحی و در ساختار ساختمان ها گنجانده شده است و از چندین عنصر ساختاری مختلف تشکیل شده است که با هم کار می کنند تا از گسترش آتش و دود در سراسر ساختمان جلوگیری کنند.
تحولات اخیر در ساخت دیوار آتش مستلزم بررسی مجدد هدف و عملکرد اصلی دیوارهای آتش است.
دیوار های مقاوم در برابر آتش اساساً ابزاری برای کاهش پتانسیل انتشار غیرقابل کنترل آتش در یک ملک هستند. مفهوم اصلی “بخش های آتش” این است که آتش در بدترین شرایط و بدون تلاش برای خاموش کردن آن از بخش آتش از انتشار آن جلوگیری میشود.
علت استفاده از دیوار ضد آتش
هدف اصلی دیوار آتش این است که سرعت گسترش آتش و دود را از یک نقطه به نقطه دیگر ساختمان کند، و به ساکنان زمان بیشتری برای فرار و محدود کردن آتش در صورت امکان می دهد.
استاندارد 221 انجمن ملی حفاظت از آتش (NFPA) برای دیوارهای آتش، فایروال ها و دیوارهای مانع آتش، دیوار آتش را به عنوان دیواری تعریف می کند که ساختمان ها را از هم جدا می کند یا یک ساختمان را برای جلوگیری از گسترش آتش در عین حفظ پایداری سازه و ارائه مقاومت در برابر آتش، تعریف می کند.
فایروال ها را نباید با دیوارهای مانع آتش یا پارتیشن های آتش، که برای تقسیم بخشی از یک ساختمان در داخل یک دیوار آتش استفاده می شود، اشتباه گرفت. مانند فایروال ها، این سازه ها در برابر آتش مقاوم هستند و به محافظت در برابر گسترش آتش کمک می کنند. اما، آنها مانند فایروال ها ثبات ساختاری را فراهم نمی کنند.
دیواره های ضد آتش یا مقاوم در برابر آتش معمولاً از بتن، بلوک های بتنی یا بتن مسلح ساخته می شوند – که برای محدود کردن گسترش آتش از طریق تقسیم بندی طراحی شده اند.
دیوار های مقاوم در برابر آتش همچنین می توانند با درجه مقاومت در برابر آتش تا چهار ساعت طراحی شوند. درجه بندی مقاومت در برابر آتش، مدت زمانی است که یک دیوار آتش می تواند در برابر آتش مقاومت کند. بنابراین، در حالی که واقعاً نمیتوانید دیوارهای آتش را در یک ساختمان ببینید، میتوانید مطمئن باشید که آنها آنجا هستند و به دلیل یکپارچگی ساختاری و مقاومت در برابر آتش، از شما محافظت میکنند، که به شما زمان بیشتری برای فرار در صورت آتشسوزی میدهد. بلوک تک سامان هور دارای مقاومت 4 ساعته در برابر آتش می باشد.
نتیجهگیری
اجرای دقیق مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، ایمنی جانی و مالی را افزایش میدهد و از گسترش حریق و خسارات ناشی از آن جلوگیری میکند. رعایت این الزامات برای ساختمانهای جدید و همچنین برای نوسازی ساختمانهای موجود، ضروری است.
بلوک های تک سامان هور دارای مقاومت در برابر آتش به مدت 4 ساعت هستند و شرکت تک سامان هور دارای گواهینامه فنی دیوار های مقاوم در برابر آتش از مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی می باشد.